Rodzice dzieci objętych terapią ruchową często słyszą, że „ruch jest dobry dla mózgu” – ale rzadko kto wyjaśnia, co to faktycznie oznacza na poziomie komórek. Nowy przegląd systematyczny badań, opublikowany w 2025 roku w czasopiśmie Life, zbiera dotychczasowe dowody na to, jak aktywność fizyczna wpływa u dzieci na poziom jednej z najważniejszych substancji w mózgu – czynnika BDNF.
BDNF – substancja, która „dogląda” neuronów
BDNF (brain-derived neurotrophic factor, czyli czynnik neurotroficzny pochodzenia mózgowego) to białko produkowane przez same komórki nerwowe, które działa trochę jak dopalacz – nawóz dla rosnącej rośliny. Włącza w neuronach szlaki sygnałowe (w literaturze opisywane jako PI3K/Akt, MAPK/ERK i PLC-γ), które decydują o tym, czy komórka nerwowa przetrwa, czy nowe połączenia między neuronami (synapsy) się utworzą i czy te połączenia utrwalą się na dłużej – to ostatnie jest podstawą uczenia się nowych umiejętności, również ruchowych.
Co dzieje się, gdy mózg nie dostaje wystarczających bodźców
Autorzy przeglądu zwracają uwagę, że produkcja BDNF nie jest stała – zależy od tego, jak aktywny ruchowo i poznawczo jest dany dzień dziecka. Mało ruchu i mało zróżnicowanych bodźców to mniej „paliwa” dla tych szlaków sygnałowych, a to potencjalnie słabsze wsparcie dla neuronów i komórek, które budują i utrzymują mielinę – osłonkę izolującą włókna nerwowe i przyspieszającą przekazywanie sygnałów. Warto być tu precyzyjnym: sam przegląd skupia się głównie na BDNF, neuroplastyczności i funkcjach poznawczych, a nie bezpośrednio na obrazowaniu mieliny – związek BDNF z komórkami produkującymi mielinę jest znany z szerszej literatury neurobiologicznej, ale nie był głównym przedmiotem tego konkretnego przeglądu.
Jaki rodzaj ruchu najskuteczniej zwiększa BDNF
Zespół badawczy (Rico-González, González-Devesa, Gómez-Carmona i Moreno-Villanueva) przeanalizował 5 badań z randomizacją (RCT), obejmujących łącznie 385 dzieci w wieku 5–12 lat – zarówno zdrowych, jak i z nadwagą/otyłością oraz z dysgrafią (trudnościami w pisaniu). Tylko w 2 z 5 badań (40%) zaobserwowano istotny statystycznie wzrost poziomu BDNF po interwencji ruchowej – to ważne zastrzeżenie, bo oznacza, że dowody są obiecujące, ale wciąż ograniczone i niejednorodne (zbyt mało badań, żeby policzyć łączną metaanalizę).
Co ciekawe, lepiej działały nie proste treningi aerobowe (np. bieganie), a złożone aktywności neuromotoryczne łączące ruch z elementem poznawczym – w badaniach objętych przeglądem najlepiej wypadły sztuki walki, konkretnie taekwondo. Skuteczne interwencje trwały co najmniej 12 tygodni, przy częstotliwości minimum 3 sesji tygodniowo, a same sesje trwały 45–90 minut. U dzieci z nadwagą/otyłością nie zaobserwowano istotnego wzrostu BDNF, co może sugerować, że stan metaboliczny wpływa na to, jak organizm reaguje na ruch – ta grupa może potrzebować dłuższych lub intensywniejszych programów.
Najbardziej obiecujący wynik dotyczył dzieci z dysgrafią: w jednym z badań (Ghafori i wsp., 2018) kilkunastotygodniowy program oparty na strukturalizowanym treningu ruchowym wiązał się nie tylko z wyraźnym wzrostem BDNF we krwi, ale też z poprawą funkcji wykonawczych (czyli zdolności planowania, kontroli uwagi i elastyczności myślenia).
Co to oznacza w praktyce dla dziecka w terapii
Dla rodzica dziecka objętego intensywną terapią ruchową (jak w metodzie TheraSuit) płynie z tego praktyczny, choć ostrożny wniosek: to nie przypadek, że taka terapia stawia na złożone, wymagające koncentracji ćwiczenia ruchowe, a nie tylko powtarzalne, proste ruchy – ten rodzaj stymulacji wydaje się najskuteczniej „podkręcać” naturalne mechanizmy wsparcia dla neuronów. Potrzeba jednak regularności i czasu: według przeglądu efekty pojawiają się po minimum kilku tygodniach systematycznych zajęć, a nie po jednej czy dwóch sesjach. Warto też pamiętać, że przegląd objął głównie dzieci zdrowe lub z izolowanymi trudnościami (otyłość, dysgrafia), a nie badania u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym – więc wnioski dla tej grupy są rozsądną, ale nie w pełni potwierdzoną ekstrapolacją, a nie gotowym, zbadanym protokołem terapeutycznym.
Źródło: Rico-González M., González-Devesa D., Gómez-Carmona C.D., Moreno-Villanueva A., „Exercise as Modulator of Brain-Derived Neurotrophic Factor (BDNF) in Children: A Systematic Review of Randomized Controlled Trials”, Life, tom 15, nr 7, 2025: mdpi.com